ทำไมค้างคาวนอนห้อยหัว ?

ที่มาที่ไปของการเกาะห้อยหัวคืออะไรหนอ แล้วการปรับตัวไปเกาะห้อยหัวแบบนั้นได้ประโยชน์อะไรหว่า?

ค้างคาวมีความสามารถในการบินได้จริงเหมือนนกและแมลง แต่ความเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมทำให้มันยังตัวหนักเกินไปที่จะ take-off จากพื้นเพื่อบินขึ้นไปได้ อย่ากระนั้นเลย วิวัฒนาการเลยให้การปรับตัวอีกอย่างแถมคู่กับการบินมาให้ ก็คือให้มันไปหาที่เกาะข้างบนแล้วปล่อยตัวลงมาตามแรงโน้มถ่วงบินออกไปเลย สะดวกดีมั้ยล่ะ ไม่ต้องสู้กับแรงโน้มถ่วงแบบที่นกต้องทำอีกด้วย (อ้อ! แล้วตอนแลนดิ้งเพื่อกลับมาเกาะค้างคาวก็ยังแลนดิ้งแบบห้อยหัวด้วยนะ)

นอกจากนั้น ด้วยตีนที่เล็ก ขาที่เล็กไม่ได้สัดส่วนกับขนาดของร่างกาย แถมเข่ายังพับมาด้านหน้าอีกต่างหาก! ทำให้มันไม่สามารถยกตัวขึ้นตั้งตรงแล้วเกาะนอนอย่างพวกนกได้

แม้ค้างคาวจะไม่สามารถใช้ขาในการเดินหรือวิ่งได้ ก็มีค้างคาวหลายชนิดที่สามารถไต่ต้นไม้ได้โดยการใช้เล็บนิ้วตีนที่ใหญ่และแข็งแรงและเล็บนิ้วโป้งที่ปีกยึดเกาะและไต่ขึ้นไปที่สูง แต่ถ้ามันตุ๊บอยู่ที่พื้นมันจะใช้ปีกตะกายไปกับพื้นเพื่อหลีกเลี่ยงไม่ให้น้ำหนักกดลงบนขาของมัน

ค้างคาวมี . . . ระบบไหลเวียนเลือด ที่รองรับการนอนห้อยหัว

ระบบไหลเวียนเลือดของค้างคาวรองรับท่านอนสุดแปลกของมันได้เป็นอย่างดี

โดยค้างคาวจะมีลิ้นปิดเปิดระบบกระแสเลือดในส่วนลำคอ ที่ทำหน้าที่บังคับไม่ให้เลือดไหลกลับลงมามากจนเกิดเลือดคั่งในสมอง ส่วนหัวใจของค้างคาวก็จะทำหน้าที่สูบฉีดเลือดให้เบาและช้าลงกว่าปกติด้วย ทำให้มันนอนห้อยหัวได้สบาย ๆ เลยทีเดียว

แต่เดี๋ยวก่อน พวกลูกๆ ค้างคาวเกิดใหม่เนี่ยระบบที่ว่ามันยังไม่สมบูรณ์เต็มที่ ต้องหันหัวไปคนละทางกับแม่ก่อนนะจ๊ะ

ค้างคาวมี . . . เล็บเท้าและเส้นเอ็นช่วยในการยึดเกาะ

อวัยวะพิเศษอีกอย่างนึง ที่ทำให้ค้างคาวมีท่านอนที่แปลกไปจากสัตว์อื่น ๆ คือ การมีเล็บเท้ารูปร่างเหมือนตะขอขนาดใหญ่และเส้นเอ็น (Tendon) ที่มีรูปร่างเป็นสปริง

ซึ่งช่วยให้ค้างคาวเกาะนอนโดยไม่ต้องใช้พลังงานในการรับน้ำหนักของตัวเอง แต่บางทีค้างคาวตัวใหญ่ ๆ ที่น้ำหนักมาก อย่างค้างคาวแม่ไก่ ก็ใช้เล็บนิ้วโป้งที่ปีกช่วยเกาะบ้างเหมือนกัน

ค้างคาวฉี่หรือขี้ตอนบินด้วย อันนั้นไม่น่ามีปัญหา

แต่ตอนเกาะห้อยหัวเนี่ยสิ อั้นไม่ไหวแล้ว ก็แค่หมุนตัวเอาหัวขึ้นซักแป้บนึง ใช้เล็บที่นิ้วโป้งช่วยเกาะไว้ก่อน

อา…ค่อยยังชั่ว ☺️

ค้างคาวมีตั้ง 1,412 ชนิด ปรับตัวอยู่ได้ไปเกือบทั่วทุก microhabitat เกือบทั่วโลก เจ้าพวกที่ไม่ได้ใช้เล็บตีนเกาะก็มี แต่ใช้หัวแม่มือที่เป็นแผ่นสุญญากาศกลม ๆ แปะดูดเอาไว้แทน อย่างพวกค้างคาวกลุ่ม Disk-winged bat อย่างเจ้า Spix’s Disk-winged bat (𝑇ℎ𝑦𝑟𝑜𝑝𝑡𝑒𝑟𝑎 𝑡𝑟𝑖𝑐𝑜𝑙𝑜𝑟) ตัวนี้ที่นอนในใบอ่อนของต้นกล้วยที่ม้วนตั้งขึ้นแบบนี้ มันก็นอนหันหัวขึ้นนะ จะบอกให้

อ้อ แต่ตอนที่มันออกไปหากินแล้วอยากแวะพัก มันก็ยังใช้เล็บเกาะห้อยหัวอยู่ดีแหละ

ขณะที่ค้างคาวเกาะนอน มันใช้เล็บเท้ายึดเกาะและมีเส้นเอ็นในนิ้วเป็นตัวช่วย โดยไม่ต้องออกแรงหรือใช้พลังงานในการรับน้ำหนักตัวเอง เวลาจะบินแค่ปลดล็อคเส้นเอ็น คลายเล็บแล้วบินไป ซึ่งเป็นการช่วยลดการสูญเสียพลังงานความร้อนจากร่างกายของค้างคาว

ค้างคาวจำเป็นต้องมีความไวในการหลบหนี พร้อมบินตลอดเวลา นั่นหมายความว่าเป็นการเตรียมพร้อมรับมือกับสิ่งที่อาจเกิดขึ้นได้ทุกเมื่อ อีกทั้งยังเป็นวิธีที่ดีในการหลบนักล่าและอันตรายต่าง ๆ (อย่างเช่นมนุษย์ หรือเหยี่ยว) เพื่อความอยู่รอดของมันเอง

การห้อยหัวแบบนี้ แน่นอนว่ามันเลือกที่เกาะที่มีสัตว์ไม่กี่ชนิดที่จะมองเห็น หรือถ้าเห็นก็ไม่อาจจะเอื้อมไปถึง (แต่งูกาบหมากหางนิลทำได้นะ 😂) ในขณะที่หลายคนคิดว่าพวกมันจะต้องแย่งถิ่นฐานกับสัตว์ปีกอย่างนก แต่จริง ๆ แล้ว ไม่เลย ค้างคาวส่วนใหญ่จะตั้งถิ่นฐานในลักษณะพิเศษเฉพาะตัว ซึ่งเป็นที่ ๆ นก หรือสัตว์ชนิดอื่น ๆ น้อยชนิดมาก ๆ จะปรับตัวเข้าไปอยู่ได้